FIFA bỏ kế hoạch bán 20% cổ phần bản quyền thương mại: Cuộc điều tra độc lập của Infantino và giới hạn quyền lực của 211 hiệp hội

FIFA bỏ kế hoạch bán 20% cổ phần bản quyền thương mại: Cuộc điều tra độc lập của Infantino và giới hạn quyền lực của 211 hiệp hội

Trong lá thư gửi tới 211 chủ tịch hiệp hội thành viên, có một câu tôi đọc chậm hơn hẳn phần còn lại. Đại ý: không một hiệp hội nào phải chịu đối xử khác biệt vì lập trường của mình trong bất kỳ đề xuất nào.

Người ta chỉ viết ra lời bảo đảm đó khi biết chắc có người đang sợ. Không ai cần được trấn an nếu quyền lực trong phòng họp vẫn nằm nguyên trên bàn. Và không ai sợ bị trừng phạt vì một việc mình chưa từng làm.

Tôi theo dõi bóng đá hơn một thập kỷ, đủ lâu để nhận ra phần lớn các cuộc khủng hoảng quản trị của môn thể thao này không mở màn bằng một bản án. Chúng mở màn bằng một câu trấn an. Kế hoạch bán 20% cổ phần của công ty nắm bản quyền thương mại FIFA, trong đó có World Cup, đã chết. Nhưng cái chết đó không phải câu chuyện chính. Câu chuyện chính là việc nó chết đã chứng minh một điều mà nhiều người tưởng đã bị chôn từ lâu: các hiệp hội thành viên vẫn có thể chặn được ban lãnh đạo FIFA.

Người ta gọi đó là một cuộc khủng hoảng quản trị. Tôi gọi đó là lần đầu tiên bóng đá nói thẳng vào mặt ban điều hành của chính nó.

Bối cảnh: 20% của một thứ không ai muốn bán

Cần dựng lại bản đồ trước khi phân tích. FIFA từng theo đuổi phương án bán một phần cổ phần thiểu số, cụ thể là 20%, trong một công ty nắm quyền thương mại của tổ chức, bao gồm cả bản quyền World Cup. Mục tiêu được nêu ra rất đẹp: tìm thêm tiền cho phát triển bóng đá. Cấu trúc này không hề lạ. LaLiga từng bán 10% cổ phần của một công ty liên doanh cho quỹ CVC với giá khoảng 2,7 tỷ euro trong thời hạn 50 năm vào tháng 8 năm 2026. Ligue 1 làm điều tương tự với CVC năm 2026, khoảng 1,5 tỷ euro cho 13% cổ phần. Đó là mô hình vốn cổ phần tư nhân chảy vào bóng đá, nơi doanh thu tương lai được đổi lấy tiền mặt hôm nay.

Phản ứng dữ dội đến nhanh và đến từ phía đáng gờm nhất. UEFA, AFC và CONCACAF lần lượt lên tiếng, và họ không chỉ phản đối giá trị thương vụ. Họ kêu gọi thay đổi ban lãnh đạo FIFA. Ba liên đoàn này trải khắp châu Âu, châu Á và Bắc Trung Mỹ — một khối địa lý trải dài qua phần lớn trong số 211 hiệp hội thành viên.

Kế hoạch bị rút. Gianni Infantino, Chủ tịch FIFA, gửi thư tới Hội đồng FIFA và toàn bộ 211 chủ tịch hiệp hội thành viên. Trong thư, ông thừa nhận cách xử lý kế hoạch đầu tư đã gây lo ngại, đồng thời nhấn mạnh rằng chưa có quyết định nào được đưa ra, và thừa nhận đề xuất đó tạo ra cảm giác rằng mọi thứ đã được quyết xong. Ông cam kết không hiệp hội nào bị đối xử khác biệt vì lập trường của mình. Ông nói sẽ hỏi Hội đồng FIFA xem có nên đặt hàng một cuộc đánh giá độc lập từ bên ngoài về các cơ chế ra quyết định lớn hay không, bao gồm vai trò của chủ tịch, Văn phòng, Hội đồng và Đại hội. Ý kiến đóng góp sẽ được tập hợp đến ngày 15 tháng 10 năm 2026, rồi có thể được thảo luận tại cuộc họp Hội đồng FIFA.

Cần nói rõ hệ thống quyền lực. FIFA đứng trên cùng. Dưới là sáu liên đoàn châu lục. Dưới nữa là 211 hiệp hội thành viên, mỗi hiệp hội một phiếu. Đại hội là cơ quan quyền lực cao nhất, và mọi thay đổi điều lệ đều phải qua Đại hội. Hội đồng FIFA nằm giữa. Văn phòng là nhóm nhỏ trong lòng Hội đồng, và quyền hạn của nó đến nay vẫn được mô tả mơ hồ hơn là được quy định rõ. Các chương trình phát triển và đoàn kết sẽ tiếp tục vận hành theo các quy tắc hiện hành.

Đó là toàn bộ sân chơi. Phần còn lại là đọc xem ai đang cầm bóng.

Điều thực sự diễn ra bên dưới

Một cuộc đánh giá chỉ độc lập đúng bằng người soạn đề bài cho nó. Đây là lớp phân tích đầu tiên và cũng là lớp quan trọng nhất.

Lá thư trình bày đề xuất đánh giá như một hành động khiêm nhường: để Hội đồng quyết định. Nhưng câu hỏi ai được hỏi, hỏi về cái gì, trong bao lâu, và ai được chọn người trả lời — tất cả những thứ đó vẫn nằm trong tay văn phòng chủ tịch ở giai đoạn soạn thảo. Một cuộc điều tra có phạm vi mở đến mức bao trùm cả chủ tịch, Văn phòng, Hội đồng và Đại hội nghe thì rất rộng. Nhưng phạm vi rộng cũng là phạm vi dễ điều chỉnh. Khi khung câu hỏi đủ lớn, người ta có thể kéo dài thời gian thảo luận cho tới khi sự chú ý của công chúng tắt.

Cơ chế ra quyết định của FIFA thất bại ở đúng điểm mà mọi tổ chức lớn thất bại: đề xuất trở thành công khai trước khi được trình bày đầy đủ với Hội đồng và các hiệp hội thành viên. Đó là lỗi quy trình, không phải lỗi đạo đức. Nhưng lỗi quy trình trong một tổ chức mà quyền lực dựa trên tính chính danh đại diện lại nguy hiểm hơn nhiều so với một sai sót tài chính. Thủ tục chính là sản phẩm. Khi thủ tục hỏng, sản phẩm hỏng theo.

Văn phòng là điểm nóng ít được nói tới nhất trong câu chuyện này. Nếu một nhóm nhỏ trong lòng Hội đồng được cho là đã thông qua hoặc tạo điều kiện cho kế hoạch trước khi phần còn lại của hệ thống kịp biết, thì đòi hỏi về một quy trình toàn diện hơn không còn là chuyện lý thuyết. Nó trở thành yêu cầu sửa hiến chương. Và đó là lý do một cuộc đánh giá do chủ tịch đề nghị lại có thể tự cắn vào chân người đề nghị.

Cột mốc ngày 15 tháng 10 năm 2026 là điểm kiểm tra đầu tiên có thể quan sát được. Cho tới lúc đó, tiến trình cải tổ mang tính biểu tượng nhiều hơn là vận hành. Sau đó, mọi thứ phụ thuộc vào việc Hội đồng có biến các khuyến nghị thành đề xuất điều lệ đủ cụ thể để mang ra Đại hội hay không.

Ở đây, phép đếm phiếu trở nên thú vị. UEFA có 55 hiệp hội, AFC có 47, CONCACAF có 41. Cộng lại là 143 trong tổng số 211. Con số đó tương đương khoảng hai phần ba Đại hội nếu khối này giữ được độ gắn kết. CAF có 54, CONMEBOL có 10, OFC có 11. Sự im lặng của CAF, CONMEBOL và OFC trong toàn bộ câu chuyện này đáng chú ý hơn bất kỳ lời kêu gọi nào được nêu tên. Không có nghĩa họ ủng hộ. Chỉ có nghĩa là họ chưa chọn phe, và trong một hệ thống bỏ phiếu theo đầu hiệp hội, người chưa chọn phe là người nắm giá trị cao nhất.

Cần một lưu ý về cách đọc con số. Các liên đoàn không bỏ phiếu theo khối. Hiệp hội bỏ phiếu theo hiệp hội. Một liên đoàn có thể ra tuyên bố chung, nhưng khi lá phiếu được phát, hiệp hội nhỏ vẫn có thể chọn theo mối quan hệ trực tiếp với FIFA — nơi các chương trình phát triển, tiền đoàn kết và suất tham dự vòng loại quan trọng hơn nhiều so với một tuyên bố chính trị ở trụ sở châu lục. Đó là lý do câu bảo đảm không trừng phạt trong lá thư đáng được đọc như một dấu hiệu về nỗi lo thật của các hiệp hội nhỏ, chứ không phải như một cử chỉ lịch sự.

Anh hùng thầm lặng của câu chuyện này không phải một quan chức cấp cao. Đó là chủ tịch một liên đoàn có ngân sách nhỏ hơn một suất dự bị ở Premier League, người nắm trong tay một lá phiếu ngang bằng lá phiếu của một trong những liên đoàn giàu nhất hành tinh. Trong mọi hệ thống mà quyền lực được phân bổ phẳng, giá trị thật nằm ở rìa, không nằm ở trung tâm.

Điều đáng nói là cấu trúc tài chính của kế hoạch bị bỏ có logic riêng. Doanh thu World Cup đến theo chu kỳ bốn năm, rất lớn nhưng không đều. Bán một phần cổ phần của công ty nắm quyền thương mại là biến dòng tiền tương lai thành tiền mặt hôm nay, để đổ vào phát triển và đoàn kết. Về mặt kỹ thuật, đó là cách nhiều giải đấu đã làm. Nhưng World Cup không phải một giải đấu. Nó là tài sản chung của 211 hiệp hội theo một thỏa thuận tinh thần chưa bao giờ được viết thành điều khoản. Bán một phần nó không giống bán bản quyền truyền hình. Nó giống bán một phần quyền sở hữu thứ mà các hiệp hội tin là của mình.

Vì thế phản đối không xoay quanh giá. Nó xoay quanh chủ quyền đối với tương lai. Và khi một tổ chức trung ương cố định giá tương lai của các thành viên, các thành viên sẽ đòi định giá lại quyền lực của trung ương.

Nghịch lý của việc giữ bóng mà không tiến lên

Trong bóng đá, chỉ số kiểm soát bóng là chỉ số dối trá nhất. Một đội cầm bóng 60% bằng những đường chuyền ngang không tạo ra cơ hội nào vẫn có thể thua 0-3. Quản trị cũng vậy.

Lá thư của Infantino là một pha giữ bóng hoàn hảo. Có đối thoại. Có lắng nghe. Có thừa nhận lo ngại. Có một cuộc đánh giá độc lập. Có thời hạn. Có cam kết không trả đũa. Đếm ra thì toàn đường chuyền an toàn. Nhưng bóng không đi về phía khung thành. Không có đề xuất nào nói rằng quyền hạn của chủ tịch sẽ bị giới hạn, rằng Văn phòng sẽ bị định nghĩa lại, rằng ngưỡng phê duyệt cho các thương vụ trên một mức nào đó sẽ phải qua Hội đồng trước khi công bố. Những thứ đó chỉ có thể đến sau ngày 15 tháng 10 năm 2026, nếu chúng đến.

Tôi đã dành nhiều năm đọc các báo cáo minh bạch của các tổ chức thể thao, và tôi nhận ra một mẫu hình lặp lại. Bản đồ nhiệt đã trở thành kiểu bói toán mới của bóng đá: nó cho cảm giác định lượng, nhưng lại che mất vai trò thật của các nhân vật bên trong hệ thống. Trong quản trị, phiên bản của bản đồ nhiệt là chỉ số minh bạch, báo cáo độc lập và khảo sát mức độ hài lòng của thành viên. Chúng đẹp, chúng dễ trích dẫn, và chúng thường không trả lời câu hỏi duy nhất cần trả lời: ai đã bấm nút, và đến bước thứ mấy thì không ai kiểm tra được nữa.

So sánh với giai đoạn 2026 vẫn là cách tốt nhất để hiểu lần này. Ngày 27 tháng 5 năm 2026, cảnh sát Thụy Sĩ bắt giữ một loạt quan chức bóng đá tại khách sạn ở Zurich theo yêu cầu của giới chức Hoa Kỳ. Sepp Blatter tuyên bố từ chức ngày 2 tháng 6 năm 2026. Gianni Infantino được bầu làm chủ tịch tại Đại hội bất thường ngày 26 tháng 2 năm 2026. Sau đó là một loạt cải tổ: tách quyền, giới hạn nhiệm kỳ, thay Ủy ban điều hành bằng Hội đồng, lập các ủy ban độc lập. Bộ máy thay đổi. Động lực thì không, hoặc không đủ.

Nếu bạn muốn kiểm tra một tổ chức, hãy xem tổ chức đó giải quyết vấn đề phân chia lợi ích, chứ không xem cơ cấu tổ chức của nó. Một cuộc đánh giá độc lập có thể viết ra một bản báo cáo hoàn hảo về một cấu trúc hoàn hảo. Nó không tự động viết ra một cơ chế khiến người có quyền không thể vượt rào mà không bị phát hiện.

Có một biến số kinh tế đáng lưu ý hơn cả. FIFA tổ chức World Cup 2026 với 48 đội, tại Hoa Kỳ, Canada và Mexico. Quy mô sự kiện tăng nghĩa là nhu cầu vốn cho hạ tầng, an ninh và vận hành tăng. Nghĩa là áp lực tìm nguồn tiền mới không biến mất khi kế hoạch 20% bị rút. Nó chỉ chuyển sang một hình thức khác, ít gây chú ý hơn: bán bản quyền theo gói, hợp đồng dài hạn với đối tác chiến lược, các thỏa thuận khu vực. Đây là điểm nhiều bài bình luận bỏ qua khi họ tuyên bố phe đối lập đã thắng.

Bóng không lăn theo điều lệ. Nó lăn theo nỗi sợ mất phần. Một khi dòng tiền tương lai đã được đưa lên bàn, đưa nó trở lại ngăn kéo không làm nó biến mất. Nó chỉ khiến lần rút ra tiếp theo kín đáo hơn.

Phía bên kia xứng đáng được nghe trước khi bị phán xét

Ở đây tôi phải nói điều mà những người cùng phe với tôi thường né. Phe phản đối kế hoạch 20% không tự động là phe trong sạch.

UEFA nổi tiếng với việc tập trung hóa bản quyền thương mại cho các giải đấu cấp câu lạc bộ của chính mình. Các liên đoàn châu lục cũng có lợi ích thương mại riêng, và một công ty bản quyền tập trung ở FIFA sẽ làm giảm trọng lượng đàm phán của họ với nhà tài trợ khu vực. Lo ngại về quản trị là có thật. Lo ngại về thị phần cũng có thật, và hai thứ đó chạy song song mà không loại trừ nhau.

Còn FIFA thì có lý lẽ riêng. Tiền phát triển và đoàn kết mà FIFA phân phối là nguồn sống của hàng chục hiệp hội thành viên có ngân sách mỏng. Nếu khoản vốn mới thực sự chảy về các chương trình đó, người được lợi là những hiệp hội nhỏ — đúng những người mà khối phản đối nói là họ đang bảo vệ. Một lá thư kêu gọi thay lãnh đạo không trả tiền cho sân tập ở châu Phi hay học bổng trọng tài ở châu Đại Dương.

Đó là lý do cuộc tranh luận này không thể được đóng lại bằng nhãn "kẻ xấu" và "người tốt". Và đó cũng là lý do tôi không tin rằng lá thư của Infantino chắc chắn là một chiến thuật trì hoãn trống rỗng. Nó có thể là khởi đầu của một thay đổi thật, nếu Đại hội buộc được nó thành thay đổi thật.

Tôi cũng có thể sai ở đây. Nếu cuộc đánh giá dẫn tới một đề xuất điều lệ cụ thể giới hạn quyền hạn của chủ tịch, được Hội đồng thông qua và đưa ra Đại hội bỏ phiếu, thì giả thuyết của tôi về một cuộc điều tra nhằm kiểm soát sẽ sụp đổ. Khi đó, lá thư đã làm đúng việc mà nó nói nó sẽ làm. Nếu không có đề xuất nào như vậy xuất hiện trước vòng bầu cử chủ tịch tiếp theo, thì mọi thứ đã rõ.

Trong cả hai kịch bản, thứ quyết định không nằm ở trụ sở FIFA. Nó nằm ở 211 phòng họp của 211 hiệp hội.

Phán đoán có thể kiểm chứng

Tôi cho rằng cuộc họp Hội đồng FIFA sau ngày 15 tháng 10 năm 2026 sẽ cho ra một gói cải tổ đổi ngôn ngữ nhiều hơn đổi quyền lực: thêm bước tham vấn, thêm báo cáo, thêm cam kết minh bạch. Và tôi cho rằng phép thử thật sẽ là một đường thẳng đơn giản — liệu có bất kỳ đề xuất ràng buộc nào về quyền hạn của chủ tịch được đưa ra Đại hội bỏ phiếu trước vòng bầu cử kế tiếp hay không.

Sân vận động vẫn đầy khán giả. Nhưng trận đấu thật đang diễn ra trong một căn phòng chỉ có hơn hai trăm người, và phần lớn họ đến từ những nơi không ai phát sóng. Nếu bạn muốn biết FIFA sẽ trông thế nào vào năm 2030, đừng nhìn vào tỷ lệ kiểm soát bóng trong các bản phát ngôn. Hãy nhìn vào lá phiếu của hiệp hội nhỏ nhất trong phòng.